خطبه سرا، سرای دلدادگان و عاشقان زیستگاه

 
*
*
دوستان گرامی
درود
امیدوارم که همگی خوب و خوش و خرم باشید
چندی پیش با وبلاگی بنام « خطبه سرا نگین تالش » اشناشدم. از نویسنده آن سپاسگزارم.
من هم مدت زیادی بود که دوست داشتم، اطلاعات خودم در باره خظبه سرا را به روی کاغذ بیاورم. خواندن این مطلب دوستمانو سبب شد تا من هم چند کلمه ای در باره دیار و زادگاه خودم که ریشه در آنجا دارم، بنویسم.
البته چند سال است که نتوانسته ام پایم را به این دیار بگذارم. بنا بر این اطلاعات من متعلق به دوران گذشته و ناقص است و دسترسی به منابع و نوشته دیگران در باره تاریخ و وضعیت خطبه سرا ندارم.
اگر ایرادی بر نوشته من می بینید، به بزرگواری خود مرا ببخشید و برایم بنویسید تا نوشته خودم را اصلاح کنم.
در این نوشته، تنها به نام رروستاهای خطبه سرا و موقعیت آن ها پرداخته ام. بقیه موضوعات را به زودی برایتان خواهم فرستاد.
اگر دوست ندارید از من ایمیلی دریافت کنید، لطفا بفرمایید تا نام شما را از این لیست پاک کنم.
با سپاس از یکایک شما و به امید دیدار در خطبه سرا

خطبه سرا، سرای دلدادگان و عاشقان زیستگاه

 

این دهستان زیبا با تاریخ دیرینه خود، از چندین ده تشکیل شده است که عبارتند از:

  • آنبوه، بنون و تنبی، این دهات کوهستانی هستند و کاملاً در دل جنگل قرار دارند. متأسفانه جنگل های این منطقه از بین رفته است. درختان را قطع کرده و آن‌ها را برای گذران زندگی خود به صورت پارو به شهر و روستاهای اردبیل و یا به طور قاچاقی به شکل الوار، برای خانه سازی در شهر تالش و نقاط دور دست می فروشند. در این منطقه کوهستانی گندم و ذرت می کارند. مردم این سه روستا، مانند دیگر مردمان کوه نشین نواحی دیگر خطبه سرا و سراسر تالش، ساکنین و مالکین اصلی تالش هستند که از پهلوی باستان می‌باشند و از کردستان باستان به این نواحی آمده اند. زبان و مذهب آنان با زبان و مذهب مردم نواحی جلگه ای فرق دارد. این اهالی سنی مذهب و تالشی زبان هستند. تا چندی پیش هیچ راه اتومبیل رو به این منطقه وجود نداشت. از همه امکانات دولتی و سرویس های همگانی، محروم بودند.

 

  • اشیک اغاسی که گویا مردم این ده، از شیراز به این ناحیه در زمان نادر شاه تبعید شده اند. اشیک اقاسی در دربار ترکان افشار و صفویان به معنای وزیر امور خارجه بوده است. همیشه مهمترین روستای خطبه سرا، این ده بوده است. از لحاظ سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، نقش اول و دست بالا را داشته است. رودخانه بزرگ و حیاتی خطبه سرا از میان اشیک اقاسی می گذرد. بیشتر خان ها و بیگ های خطبه سرا که با هم در رقابت قدرت هم بوده اند، در این روستا می نشستند. اشیک آقاسی به معنای مرکز و مقر فرماندهی کل خطبه سرا بود و بیشتر مردم روستاهای دیگر برای آنان به عنوان رعیت و چوپان، کشاورزی و دامداری می‌کردند که در سال ۱۳۴۱، با انقلاب اصلاحات ارضی، به فرمانروایی آنان پایان داده شد. شخصیت‌های سرشناس و تاریخی خطبه سرا، ساکن اشیک آقاسی بودند که تعدادی از آن‌ها را می‌توان در اینجا نام برد: حاج مقصود ارجمندی و همسرش خوشقدم خاله، طاهر بیک مهروی و قیزلار خانم و یوسف بیک عبادی و بلقیس خانم ( خواهرزاده حاج یونس خان آقاجانی) (پدربزرگ و مادر بزرگ مادری حاج طهماسب روستا)، حوسنی خانم ( مادر بزرگ مرحوم حاج غلام روستا)، سعید بیگ ارجمندی و صدیقه خانم، حاج شفیع بنانی و حدیقه خانم  ؛  مهر علی فرزانه و حاجیه شمسی خانم که همه این افراد با هم نسبت و فامیلی داشتند و میرزا عباداله یکی از اجداد بیشتر افراد ساکن بخشی از اشیک آغاسی است که دروازه گفته می‌شود و گویا دروازه ای برای ور،د به این محل در ورودی ده و پس از گورستان وجود داشته است که از بین رفته است و آثار آن، هنوز پا بر جاست. حاج نعمت بیگ پورمهر و ، حاج غلام رضا مهری و ربابه خانم، حاج حسین مهری و رقیه ستاری، مهری نژادها، … حاجی علیجان آقاجانی و هفت پسرش ( هر پسر حاجی علی جان، در یک روستای خطبه سرا سکونت داشتند تا در زمان خان خانی، کل خطبه سرا را بتوانند کنترل کنند. عسگر خان و حیدر خان در خواجه کری، اکبر خان بوراسرا، …) ، حاجی فیضی بیگ، اسحاق مافی و ربابه خانم (کدخدای خطبه سرا)

    دبستان رضوان از منزل آقای اسداله حبیبی در ترک محله به ابتدای اشیک آقاسی منتقل می شود. پدر آقای مجید آقا ارجمندی خانه بزرگ خود را به مدرسه اهدا می کند. من در این دبستان به مدت ۶ سال درس خوانده ام. این مدرسه شامل شاگردانی از دورترین نقاط مانند کشلیک، خلج لر و سوست ( محمد حنیف رستمی فرزند بابا رستمی، کشاورز و خرده پا، بعدها وارد دانشکده افسری تهران شد و مدارج عالی نظامی را طی کرد ) گرفته تا روستاهای دور دست و صعب العبور گوهستانی ( مانند بچه‌های اوستا خیراله آتش برگ از کلبه ) و دیگر روستاهای خطبه سرا می شد.

    محل و موقعیت جغرافیایی دبستان نسبت به تمام روستاهای خطبه سرا، مرکزیت داشت. دختر خانمی که بچه تهران و بهایی بود، در اوخر دهه ۲۰ در این دبستان آموزگار بود که در خانه پدر و مادر بزرگ مادری دوست من سکونت داشت و سر انجام با دایی دوست من که شاگرد او بود و چند سال تفاوت سنی داشتند، با هم ازدواج کردند.

 

  • باباسو در گذشته محله کوچکی از کشاور بود و در کوه پایه قرار دارد. مردم این محل در گذشته، فقط به دامداری می پرداختند. به خاطر دوری راه به دبستان، بچه‌های آنجا بی‌سواد بودند، اما اکنون تقریباً همه کودکان به مدرسه می‌روند و توان خواندن و نوشتن را دارند. خانواده مشهدی قادر پناه و سلیمی خاله، مشهدی اسماعیل شبرنگ، مشهدی ابوذر و کبری خاله ( قودی و یدی ) و اوستا خیراله آتش برگ نسل های پیشین بابا سو بودند. به تازگی چوپانان کوه نشین خطبه سرا، به نواحی پایین کوچ کرده‌اند که بابا سو از آن جمله است. امروزه بابا سو برای خودش یک ده کامل و مستقل با تمام امکانات امروزی و مستقل از کشاور است.

 

  • برزبیل، بی زر، کندی، عبادهونی، توج (تاج)دره، میسه چولی ( چاله مس)، کومیریک(گمرک، بین گیلان و آذربایجان)، آنا بلاغی، باقرو، آهار بهار، این نواحی ییلاق خطبه سرا هستند که چوپانان، گاو ، گوسفند و اسب و قاطر خود و یا خان ها را برای چرا از اوایل بهار تا اواخر تابستان به آن دیار می بردند. در تابستان ها، خود خان ها و کسانی که امکانات مالی داشتند، برای فرار از گرما، رطوبت و پشه های روستاهای جلگه ای، با خانواده‌های خود به این ییلاق ها کوچ می‌کردند و در پایان شهریور ماه به خانه‌های خود باز می گشتند. این مسافرت ها با اسب و قاطر و به دشواری صورت می‌گرفت و به مدت یک روز رفت و یک روز برگشت، انجام می گرفت. اکنون به تمام این نقاط راه ماشین رو وجود دارد، با اینکه برای مردم، رفتن به کوهستان آسانتر شده استو اما زندگی ماشینی، طبیعت را در خطر جدی قرار داده است.

 

  • بوراسرا که منطقه ساحلی و ماهیگیری و کشاورزی است. در گذشته‌ای نه چندان دور، این ده از لحاظ فرهنگی با روستای همسایه خود، کشاور، به هم وابسته بودند. اما امروزه بوراسرا، استقلال کامل خود را به عنوان یک دهکده دارد. در گوشه ای از بوراسرا، در ساحل دنج و دور افتاده ای، ایلی بنام «خلج لر» زندگی می‌کردند که مهاجر بودند. می‌گفتند که از جنوب ایران به این منطقه به طور موقت آمده اند. اما خلج ها در بوراسرا ماندگار شدند. گرایش مذهبی در بین آنان خیلی کم بود و افراد آزاده و آگاهی بودند. آقایان عظیم بهرام پور و … اکرامی، از سران خلج ها بودند. گذشته این افراد را می‌توان با حاشیه نشین های شهرهای امروزی مقایسه کرد. آنان کشاورزی نمی‌کردند و به صیادی می پرداختند. از تولید کنندگان خاویار ایران بودند. از کربلایی فیضی و همسرش مشهدی لیلی، مشهدی یوسف فرضیائی، حاج عزت فرضی، مشهدی کامران و اکبر خان آقاجانی به عنوان قدیمی ترین افراد بوراسرا می‌توان نام برد. در مراسم تعزیه خوانی عاشورا در مسجد مشترک کشاور و بوراسرا، کربلا فیضی، پسرش مشهدی علی یگانه، عظیم بهرام پور و صابر که همگی از بوراسرا می باشند، به ترتیب در نقش‌های امام حسین، شمر، این زیاد و حرمله بازی می‌کردند و آقای رضا نیازمند، کارگردان برنامه بود و  نعش امام حسین را درست می کرد.

  • ترک محله، همانطوری که از نامش پیداست، محله ای است که آذربایجانی ها و مهاجرین در آن سکنه دارند. این ده در ساحل دریاست و مردم آن به ماهیگیری و کشاورزی و باغداری روزگار می‌گذرانند. اولین دبستان خطبه سرا در سال ۱۳۰۲، به نام دبستان دولتی رضوان خطبه سرا یا دبستان پردیس خطبه سرا در این روستا تاسیس شده است. آقای اسداله حبیبی، فرد خوشنام و کدخدای کل خطبه سرا، بخشی از خانه خود را به دبستان اهدا نموده بود. در آن تاریخ، دختران و پسران در کلاس‌ها در کنار هم می نشستند. خانم کوکب حبیبی و خانم پوراندخت فرزانه از اولین شاگردان دختر دبستان خطبه سرا بوده اند. آقای محمد مامقانی که سال‌ها تنها حکیم و صاحب داروخانه کل خطبه سرا بود، در این روستا زندگی می کرد. آقای دکتر منوچهر مامقانی، استاد فعلی دانشگاه گیلان که اولین خطبه سرایی است که مدرک دکترا دارد، فرزند آقای محمد مامقانی است. تمام دختران خانواده محمد مامقانی و کوکب حبیبی دارای تحصیلات و دیپلم هستند. از افراد تاریخی ترک محله آقایان شامار بیگ، حسن و عزیز یحیایی و عصمت اله حبیبی ( کدخدای محل) را می‌توان نام برد. آقای قدرت اله صدرایی که در آخرین دوران زمان شاه، رئیس سازمان سپاهی دانش کل ایران بود، فرزند شامار بیگ می باشد.

 

  • توربه شاه میلرزان، دورترین روستای خطبه سرا در دل کوهستان جنگلی است. زیارتگاهی به همین نام در این روستا قرار دارد که خطبه سرایی های زیادی را به آنجا می کشاند. در گذشته راه ماشین رو نبود و مردم با اسب و قاطر به آنجا می‌رفتند و در آنجا نظری می گذاشتند و گوسفند قربانی می کردند. معمولاً نذری متعلق به کسی بود که زایران در خانه او اصراق می کرد. خدامین این زیارتگاه، در فصل پاییز و زمستان به روستاهای پایین آمده و برنج به عنوان نظری جمع می کردند. به دلیل راه مالرو، رفتن به شاه میلرزان سخت بود و مسافرین حتماً باید حداقل یک شب در این روستای محروم از امکانات می ماندند. امروزه راه اتومبیل به این روستای زیبا وجود دارد.

  • چوبان محله، که زمانی وابسته به ترک محله بود، اکنون خودش، ده بزرگ و آبادی است. این ده در ساحل دریا و در بین رودخانه، کشلیک و جاده آستارا ـ تالش یا اردبیل به تهران قرار دارد و لوله گاز سراسری از آنجا نیز می گذرد. ساحل بسیار زیبایی دارد. به دلیل بودن یک شعبه شیلات ایران در این محل، چوپان محله، اولین ده خطبه سرا است که راه ماشین رو داشت و هر روز کامیون یخچال دار شیلات انزلی، برای جمع آوری خاویار و ماهی و آوردن آذوقه و مایحتاج ماهیگیران و پره کش های شیلات، هر روز به آنجا می آمد. چوبان محله، همان طوری که از نامش پیداست، منطقه ای است که چوپان ها در آنجا زندگی می کردند.

    یعنی یک جای جنگلی بود. به آنجا قره میشه یا سیاه بیشه گفته می شد. اما متأسفانه در زمانی که جاده آستارا ـ رشت ساخته می شد، مهندس راه با خان محل و صاحب جنگل انبوه و پرپشت کالو که حتی امروز خیلی زیباست، اختلاف پیدا می‌کند و تصمیم می‌گیرد به جای ادامه راه از ساحل و یا از میان شالیزار ها، راه را به یکباره از بالای کوه و از میان سیاه بیشه گردنه کالو ببرد. با این کار، این آقای مهندس، بد ترین ضربه را به یکی از زیبا ترین طبیعت خطبه سرا زده است. بدین ترتیب، بعد ها به مرور، افرادی جنگل تراشی کرده و همه درختان را از بین برده و آنجا را به برنجزار و یا باغ‌های توتون و سیفی جات تبدیل کردند، امروز دیگر هیچ اثری از آن جنگل های تاریخی در این ده بر جای نمانده است. از افراد شناخته شده این ده، می‌توان برادران نجفی و عمویی ها را نام برد که با هم فامیل هستند و پدرانشان بنام کریم از دومدومه (کرگن؟؟؟) از دهات اردبیل به آنجا آمده اند. خانواده‌های برادران نجفی، از لحاظ اقتصادی، اد افراد موفق خطبه سرا بشمار می روند.

 

  • خواجه کری، در کنار ساحل دریا قرار دارد و گرداگرد آن کشتزارهای برنجزار است. بخشی از مردم این ده هم، ماهیگیر هستند و در شیلات کار می کنند. لوله گاز ایران و روسیه کنونی از بوراسرا، خواجه کری، ترک محله و دیگر نواحی کرانه دریای خزر در این منطقه می گذرد. آقای ذوالفقار نوروزی از قدیمی ترین آموزگاران خطبه سرا و آقای یگانه دونده معروف گیلان به این ده تعلق دارند.

 

  • کشاور در سمت جنگلی و کوهستانی جاده آستارا ـ تالش قرار دارد. شغل اصلی بیشتر ساکنان آن، کشاورزی، باغداری، دامداری و زنبورداری است.

  • کشلیک، این روستا، امروز به خطبه سرا تعلق ندارد و استقلال خود را دارد. کشلیک در گذشته یک ده دورافتاده ای از دهستان خطبه سرا بود. نسل اولیه ساکنان کشلی، از عنبران، نزدیک اردبیل و نمین به این دیار آمده اند. آنان در ابتدای ورود خود به خطبه سرا، تنور، دیگ سفالی درست می‌کردند و با حمل آن‌ها بر پشت خرهای خود، در دهات دیگر خطبه سرا، آن‌ها را به فروش رسانده و در ازای آن از خریداران، برنج یا پول می گرفتند. بدین ترتنیب، با معامله پایاپا با دیگر روستائیان، امرار معاش می کردند. در دوران تحصیل من، دو نفر از کشلیک تا اشیک آقاسی برای درس خواندن می‌آمدند که یکی از آنان آقای برات پورجدی، تحصیلات خود را به پایان رساند. امروزه، کشلیک یک شهرک صنعتی و پیشرفته است. در این روستا، جنگل های خوب از بین برده شده و به باغ‌های توتون و تنباکو و سیفی جات تبدیل شده است.

 

  • لیسارا، در حاشیه اشیک آقاسی قرار دارد و مردم آنجا، همگی کشاورز بودند و در زمین‌های مالکان اشیک آقاسی کار می کردند. لیسارا در بین رودخانه خطبه سرا و کوهستان جنگلی و جاده سراسری فرار دارد.

 

  • هله دیمه، دهی است در بین کشاور و اشیک آغاسی و در بالای جاده اصلی و مردم آن کشاورز هستند. مردم این ده، مانند کشاور و بوراسرا، از بومی ترین و اصیل‌ترین مردم خطبه سرا هستند. در سال‌های اخیر این ده افزایش جمعیت یافته و تراکم جمعیتی بیشتر شده است. هله دیمه یک دید و منظره خوب رو به دریای خزر دارد.

سر فصل مطالب دیگر که باید نوشته شود:

  1. تاریخ سیاسی و اجتماعی
  2. وضعیت زنان
  3. چوپانان، تالش های اصیل
  4. خان خانی و ۲۸ مرداد سال ۳۲ و آقاجانی ها
  5. اولین کسی که سوار هواپیما شد، حاج حسین مهری
  6. اولین دانشجوهای خطبه سرا
  7. اولین افسران
  8. اولین دانشجویان اعزامی
  9. نداشتن پاسگاه ژاندارمری
  10. عظیم تربه سی: خواب نما شدن عظیم کاغذی پسر حاج خداورن بیگ
  11. آمدن روس ها در جنگ جهانی دوم
  12. دبستان دولتی پردیس خطبه سرا ۱۳۰۲ در منزل شخصی اسداله حبیبی و اولین شاگردهای آن
  13. دختر و پسر
  14. دبیرستان، درمانگاه، باشگاه ورزش و زمین فوتبال و استخر شنا و بیمارستان، بانک
  15. وضع راه‌ها
  16. تعداد جمعیت
  17. میزان تحصیل کرده ها
  18. ماشینی شدن کشاورزی
  19. نانوایی ها و فروشگاه ها
  20. میوه‌های خطبه سرا و صادرات آن‌ها
  21. دامداری
  22. تلفن، لوله کشی آب و برق و اینترنت
  23. قوم های قدیمی خطبه سرا
  24. عروسی ها و مراسم نوروز، چهارشنبه سوری و ۱۳ بدر و خوردن برنج تازه و ختنه پسر ها، داستان خوانی و موزیسین های خطبه سرا
  25. عاشیق ولی، قنبر تارزن
  26. وضعیت کشاورزی، آب و خشکسالی
  27. خرمن کوبی های سنتی و مدرن
  28. خلج ها
  29. شرارت ها و نامه نویسی ها
  30. سیفی کاری: خیار، گوجه، هندوانه و خربزه
  31. گیلاس قرمز و سیاه، آلبالو، گوجه، زردآلو، به های گوناگون، سیب، گلابی، گردو، انجیر، پرتقال، نارنج، لیمو، ترنج، کیوی، میوه‌های وحشی تمشک، ترش ازگیل، ازگیل، توت فرنگی، آنبوره برای دوشاب، انار شیرین و ترش و آب انار، رب انار، رب به و مربای به، مربای انجیر
  32. غذاهای خطبه سرا:
  33. گیاهان و درختان خطبه سرا:
  34. ون، چنار، بید، موتال آقاجی، دمیر آقاجی، شوند، هل، بلاغ اوتی، کشکر، اولاس، کاکم آقاجی، توت، للکی، ویزیم
  35. گل ها
  36. حیوانات اهلی و وحشی خطبه سرا
  37. پرندگان اهلی و شکاری
  38. محصولات دامی: گوشت، شیر، پنیر، شور (کشک)، سوزمه، کره، آیران (دوغ)
  39. عسل
  40. انواع برنج ها
  41. اصلاحات ارضی و تأثیر آن در زندگی مردم

منبع: آنایوردوم خبه سرا

The following two tabs change content below.
خطبه سرا

خطبه سرا

خطبه سرا at تالش
خطبه سرایی هستم و افتخار خدمتگزاری را در این وبلاگ "اطلاع رسانی خطبه سرا" بدست آورده ام من کامل نیستم اما خوشحال می شوم مکمل ناقصی من باشید در هر نوشته ای. آماده دریافت نقطه نظرات و پیشنهادات شما کاربران محترم هستم.
 

نوشته های مشابه

  • نوشته مشابهی یافت نشد
 
 

0 دیدگاه به ثبت رسیده است

شما میتوانید اولین کسی باشید که دیدگاه خود را داده است .

 
 

پاسخی بدهید !

 




 
 

 
 
 


قابل توجه

دوستان و همشهریان عزیزی که فکر می کنند مطالبی مناسب برای درج در سایت دارند می توانند مطلب خود را در قسمت تماس با ما جهت درج در سایت ذکر کنند. البته واضح است که این مطالب پس از یک بررسی اجمالی به جهت اینکه دارای مقصود شخصی و یا توهین به افراد و ادارات و ... و نکات منفی دیگری نباشند و با افتخار در سایت خودتان - پایگاه اطلاع رسانی خطبه سرا - قرار خواهند گرفت. با تشکر ادمین